SQL Server Sistem Veritabanları: master, model, msdb, tempdb ve Resource

Her SQL Server instance’ı, kullanıcı veritabanlarının yanında kendi işleyişi için gereken sistem veritabanlarıyla gelir. Bunlar çoğu zaman görmezden gelinir; ta ki msdb gigabaytlarca büyüyüp diski doldurana, model veritabanının bir ayarı her yeni veritabanının log’unu şişirene ya da master yedeği olmadığı için yeniden kurulan bir sunucuda tüm login’lerin kaybolduğu fark edilene kadar.

Bu rehberde her sistem veritabanının ne tuttuğunu, nasıl yedekleneceğini ve en sık karşılaşılan sorunları anlatıyoruz.

Sistem Veritabanları ve Görevleri

master

master olmadan SQL Server başlamaz. Sunucu düzeyindeki her şey burada tutulur: login’ler ve parolaları, sunucu rolleri, sp_configure ayarları, linked server’lar, endpoint’ler ve hangi kullanıcı veritabanlarının nerede olduğu.

master’a kullanıcı tabloları ya da procedure’leri eklemekten kaçının. Bu nesneler migration sırasında kolayca unutulur ve master’ın geri yüklenmesini zorlaştırır.

model

Yeni oluşturulan her veritabanı model’in bir kopyası olarak başlar: boyutu, büyüme ayarları, recovery model’i ve model’e eklenmiş nesneler yeni veritabanına geçer. TempDB de her başlangıçta model’den oluşturulur.

model’in varsayılan recovery model’i FULL’dür. Yeni oluşturulan veritabanları da FULL ile başlar; bu veritabanları için log yedeği planlanmazsa transaction log durmadan büyür. Bu, sahada log dosyalarının diski doldurmasının en sık nedenlerinden biridir. Ya model’in recovery model’ini kurum standardınıza göre ayarlayın ya da her yeni veritabanını yedek planına eklemeyi kural haline getirin. Ayrıntılar recovery model rehberimizde.

msdb

SQL Server Agent’ın veritabanıdır: job’lar, zamanlamalar, operator’lar, uyarılar, Database Mail ve yedek ve restore geçmişi burada tutulur. Temizlenmeyen yedek ve job geçmişi, msdb’yi zamanla gigabaytlarca büyütebilir ve yedek geçmişini sorgulayan araçları yavaşlatır.

-- 90 günden eski yedek ve restore geçmişini temizleyin (haftalık bir job'da)
DECLARE @oldest datetime = DATEADD(DAY, -90, GETDATE());
EXEC msdb.dbo.sp_delete_backuphistory @oldest_date = @oldest;
EXEC msdb.dbo.sp_purge_jobhistory @oldest_date = @oldest;

msdb’nin yedeği yoksa, sunucu yeniden kurulduğunda tüm Agent job’ları, bakım planları ve uyarılar kaybolur. Agent yönetimi için Agent rehberimize bakın.

tempdb

Geçici tablolar, tablo değişkenleri, sıralama ve hash işlemlerinin taşan kısmı, row versioning ve index işlemleri tempdb’yi kullanır. Her başlangıçta sıfırdan oluşturulduğu için yedeklenmez; ama performans açısından en kritik sistem veritabanıdır. Dosya sayısı, boyutu ve yerleşimi için TempDB rehberimize bakın.

Resource

sys.objects gibi sistem nesnelerinin tanımlarını tutan gizli, salt okunur bir veritabanıdır (mssqlsystemresource.mdf). Management Studio’da görünmez ve BACKUP ile yedeklenmez. Cumulative update’ler bu dosyayı günceller; elle müdahale edilmemelidir.

Durumu Kontrol Etmek

SELECT d.name, d.recovery_model_desc,
       CAST(SUM(mf.size) * 8 / 1024.0 AS decimal(12, 1)) AS size_mb,
       (SELECT MAX(b.backup_finish_date) FROM msdb.dbo.backupset AS b
        WHERE b.database_name = d.name AND b.type = 'D') AS last_full_backup
FROM sys.databases AS d
JOIN sys.master_files AS mf ON mf.database_id = d.database_id
WHERE d.database_id <= 4
GROUP BY d.name, d.recovery_model_desc
ORDER BY d.name;

Kontrol Listesi

• master ve msdb düzenli yedekleniyor; model özelleştirildiyse o da.
• master’da kullanıcı nesnesi yok.
• model’in recovery model’i ve büyüme ayarları kurum standardına uygun.
• msdb’de yedek ve job geçmişi düzenli temizleniyor; boyutu izleniyor.
• tempdb doğru boyutlandırılmış ve ayrı bir diskte.
• Sistem veritabanlarının restore prosedürü belgelenmiş ve denenmiş.