PostgreSQL Nedir? Özellikleri, Kullanım Alanları ve SQL Server ile Farkları

PostgreSQL, açık kaynak kodlu ve lisans bedeli olmayan, kurumsal düzeyde bir ilişkisel veritabanı yönetim sistemidir. Bir şirket yerine bağımsız bir topluluk tarafından geliştirilir; güvenilir işlem yönetimi, JSON desteği, eklenti mimarisi ve yerleşik replikasyon özellikleriyle bugün dünyanın en yaygın kullanılan veritabanlarından biridir. Kasım 2026 itibarıyla güncel sürüm PostgreSQL 18’dir.

Bu rehber, PostgreSQL’i ilk kez değerlendiren BT yöneticileri, mimarlar ve yazılım ekipleri için hazırlandı. PostgreSQL’in ne olduğunu, hangi işlere uygun olduğunu, gerçek maliyetini ve SQL Server ile farklarını özetliyoruz. Türkçe veriyle çalışan ekipler için İ/ı harflerinin nasıl davrandığını ayrıca gösteriyoruz. Örnekleri PostgreSQL 18.6 üzerinde test ettik.

Kısaca PostgreSQL

PostgreSQL Nedir?

PostgreSQL (kısaca Postgres), verileri tablolarda saklayan ve SQL ile sorgulanan ilişkisel bir veritabanıdır. “Nesne-ilişkisel” olarak anılmasının nedeni, klasik ilişkisel modelin üzerine kendi veri tiplerinizi, fonksiyonlarınızı ve indeks türlerinizi ekleyebilmenizdir. SQL standardına uyumu yüksektir: PostgreSQL 18, SQL:2023 Core uyumluluğu için gereken 177 zorunlu özelliğin en az 170’ini destekler.

PostgreSQL’i ticari veritabanlarından ayıran üç temel özellik vardır:

Sürümler ve Destek Takvimi

Topluluk yılda bir yeni ana sürüm (major version) yayımlar ve her ana sürümü beş yıl destekler. Güvenlik ve hata düzeltmeleri, en az üç ayda bir çıkan ara sürümlerle (minor release) gelir. Kasım 2026 başı itibarıyla desteklenen sürümler şunlardır:

PostgreSQL 13 ve öncesi artık desteklenmiyor. PostgreSQL 19’un ilk sürüm adayı (RC1) 15 Ekim 2026’da yayımlandı; genel kullanıma sunulması 19 Kasım 2026 için planlanıyor. Sunucunuzda hangi sürümün çalıştığını şu sorguyla görebilirsiniz:

SELECT version();
-- PostgreSQL 18.6 (Debian 18.6-1.pgdg13+2) on x86_64-pc-linux-gnu, compiled by gcc (Debian 14.2.0-19) 14.2.0, 64-bit

Kısa Tarihçe

PostgreSQL’in kökeni, 1986’da Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’de Prof. Michael Stonebraker liderliğinde başlayan POSTGRES projesine dayanır. 1994’te projeye SQL desteği eklendi ve kod Postgres95 adıyla açık kaynak olarak yayımlandı. 1996’da PostgreSQL adını alan proje, yaklaşık 40 yıllık geliştirme geçmişiyle bugün en olgun açık kaynak veritabanlarından biridir.

PostgreSQL Nasıl Çalışır?

PostgreSQL’i production (üretim) ortamında doğru işletmek için dört temel kavramı bilmek yeterli bir başlangıçtır.

Bağlantı yönetimi konusunda sahadan bir not: performans sorunlarının sık görülen kök nedenlerinden biri, uygulamanın açıp kapatmadığı ve boşta bekleyen bağlantılardır. PostgreSQL’in süreç modeli bu sorunu daha görünür kılar.

MVCC ve VACUUM’u bir örnekle görelim

PostgreSQL, bir UPDATE sırasında satırı yerinde değiştirmez; yeni bir sürümünü yazar. Eski sürüm, artık hiçbir işlem tarafından görülmediğinde “ölü satır” olur ve VACUUM tarafından temizlenir. Aşağıdaki örnekte 1.000 satırlık bir güncelleme 1.000 ölü satır bırakıyor:

CREATE TABLE stock (id int PRIMARY KEY, qty int) WITH (autovacuum_enabled = off);
INSERT INTO stock SELECT g, 10 FROM generate_series(1, 1000) g;

SELECT ctid, xmin, qty FROM stock WHERE id = 1;
-- ctid (0,1)  | xmin 778 | qty 10

UPDATE stock SET qty = qty - 1;

SELECT ctid, xmin, qty FROM stock WHERE id = 1;
-- ctid (4,97) | xmin 779 | qty 9   -- yeni satır sürümü, yeni fiziksel konum

SELECT pg_stat_force_next_flush();
SELECT n_live_tup, n_dead_tup FROM pg_stat_user_tables WHERE relname = 'stock';
-- 1000 | 1000

VACUUM stock;
SELECT pg_stat_force_next_flush();
SELECT n_live_tup, n_dead_tup FROM pg_stat_user_tables WHERE relname = 'stock';
-- 1000 | 0

Örnekte etkiyi görünür kılmak için autovacuum’u kapattık. Gerçek sistemlerde bu işi arka planda autovacuum süreci yapar ve kapatılmamalıdır. VACUUM aynı zamanda sorgu planlayıcının istatistiklerini günceller ve işlem numarası taşmasını (transaction ID wraparound) önler. Yoğun güncellenen tablolarda autovacuum davranışını izlemek, PostgreSQL operasyonunun temel görevlerinden biridir.

Öne Çıkan Özellikler

PostgreSQL 18’in başlıca yenilikleri arasında asenkron I/O altyapısı, zaman sıralı UUID üreten uuidv7() fonksiyonu, varsayılan hale gelen sanal hesaplanmış kolonlar (virtual generated columns) ve yükseltme sırasında istatistikleri koruyan pg_upgrade yer alıyor.

Örnek: JSONB ile ilişkisel ve esnek veri bir arada

Sipariş bilgilerini JSON belgesi olarak saklayıp GIN indeksiyle sorgulamak, PostgreSQL’in en çok tercih edilen kullanım biçimlerinden biridir:

CREATE TABLE orders (
    id  bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
    doc jsonb NOT NULL
);

INSERT INTO orders (doc) VALUES
  ('{"customer": "Acme", "city": "İstanbul", "status": "new",     "items": [{"sku": "A1", "qty": 2}]}'),
  ('{"customer": "Beta", "city": "Ankara",   "status": "shipped", "items": [{"sku": "B7", "qty": 1}]}'),
  ('{"customer": "Gama", "city": "İzmir",    "status": "new",     "items": [{"sku": "A1", "qty": 5}]}');

CREATE INDEX orders_doc_gin ON orders USING gin (doc);

SELECT id, doc->>'customer' AS customer, doc->>'city' AS city
FROM orders
WHERE doc @> '{"status": "new"}';
--  id | customer | city
--   1 | Acme     | İstanbul
--   3 | Gama     | İzmir

Aynı veriyi CTE ile raporlamak da mümkündür. Aşağıdaki sorgu, yeni siparişlerdeki ürün adetlerini şehre göre topluyor:

WITH new_items AS (
    SELECT doc->>'city' AS city, (item->>'qty')::int AS qty
    FROM orders, jsonb_array_elements(doc->'items') AS item
    WHERE doc->>'status' = 'new'
)
SELECT city, sum(qty) AS total_qty
FROM new_items
GROUP BY city
ORDER BY total_qty DESC;
--  city     | total_qty
--  İzmir    | 5
--  İstanbul | 2

Örnek: Identity kolonları

Otomatik artan anahtarlar için SQL standardındaki identity kolonları kullanılır. GENERATED ALWAYS, elle değer girilmesini engeller; veri taşıma gibi durumlarda bu kural OVERRIDING SYSTEM VALUE ile bilinçli olarak aşılabilir:

INSERT INTO orders (id, doc) VALUES (100, '{"customer": "Delta"}');
-- ERROR:  cannot insert a non-DEFAULT value into column "id"
-- DETAIL:  Column "id" is an identity column defined as GENERATED ALWAYS.
-- HINT:  Use OVERRIDING SYSTEM VALUE to override.

INSERT INTO orders (id, doc) OVERRIDING SYSTEM VALUE VALUES (100, '{"customer": "Delta"}');
-- INSERT 0 1

Örnek: Türkçe tam metin arama

turkish yapılandırması kelimeleri köklerine indirir; böylece “yedek” araması “yedeklerini” kelimesini de bulur:

SELECT to_tsvector('turkish', 'Veritabanı yedeklerini düzenli olarak test ediyoruz');
-- 'düzenli':3 'ediyor':6 'olarak':4 'test':5 'veritaba':1 'yedek':2

SELECT to_tsvector('turkish', 'Veritabanı yedeklerini düzenli olarak test ediyoruz')
       @@ websearch_to_tsquery('turkish', 'yedek test') AS match;
-- t

Türkçe Veride İ ve ı Sorunu

Türkçe veriyle çalışan her ekip er ya da geç “i” sorunuyla karşılaşır. Türkçede “i”nin büyüğü “İ”, “ı”nın büyüğü “I”dır; İngilizce locale’lerde ise “i”nin büyüğü “I”dır. PostgreSQL’de lower(), upper(), ILIKE ve sıralama işlemleri, kullanılan collation’ın (sıralama ve karşılaştırma kuralları) kurallarına göre çalışır.

Aşağıdaki örnek, varsayılan locale’i en_US.utf8 olan bir veritabanında çalıştırıldı ve sonuçları ICU tabanlı Türkçe collation (tr-TR-x-icu) ile karşılaştırıyor:

CREATE TABLE cities (name text);
INSERT INTO cities VALUES ('İSTANBUL'), ('istanbul'), ('Istanbul'), ('IĞDIR'), ('ığdır');

SELECT name,
       lower(name)                       AS lower_default,
       upper(name)                       AS upper_default,
       lower(name COLLATE "tr-TR-x-icu") AS lower_tr,
       upper(name COLLATE "tr-TR-x-icu") AS upper_tr
FROM cities;
--  name     | lower_default | upper_default | lower_tr | upper_tr
--  İSTANBUL | istanbul      | İSTANBUL      | istanbul | İSTANBUL
--  istanbul | istanbul      | ISTANBUL      | istanbul | İSTANBUL
--  Istanbul | istanbul      | ISTANBUL      | ıstanbul | ISTANBUL
--  IĞDIR    | iğdir         | IĞDIR         | ığdır    | IĞDIR
--  ığdır    | ığdır         | IĞDIR         | ığdır    | IĞDIR

Sonuçlar özetle şöyle:

Arama ve sıralamadaki farkı şu sorgularla kendiniz de görebilirsiniz:

SELECT string_agg(name, ', ' ORDER BY name) AS ilike_default
FROM cities WHERE name ILIKE 'istanbul';
-- istanbul, Istanbul, İSTANBUL

SELECT string_agg(name, ', ' ORDER BY name) AS ilike_tr
FROM cities WHERE name COLLATE "tr-TR-x-icu" ILIKE 'istanbul';
-- istanbul, İSTANBUL

SELECT string_agg(w, ' ' ORDER BY w)                       AS sort_default,
       string_agg(w, ' ' ORDER BY w COLLATE "tr-TR-x-icu") AS sort_tr
FROM (VALUES ('ilik'), ('ılık'), ('cam'), ('çam'), ('oda'), ('öykü')) AS v(w);
-- sort_default: cam çam ilik ılık oda öykü
-- sort_tr:      cam çam ılık ilik oda öykü

Büyük/küçük harfe duyarsız karşılaştırma gerekiyorsa, her sorguda lower() kullanmak yerine nondeterministic bir ICU collation tanımlayabilirsiniz:

CREATE COLLATION tr_ci (provider = icu, locale = 'tr-TR-u-ks-level2', deterministic = false);

SELECT string_agg(name, ', ' ORDER BY name) FROM cities WHERE name = 'istanbul' COLLATE tr_ci;
-- istanbul, İSTANBUL

SELECT string_agg(name, ', ' ORDER BY name) FROM cities WHERE name = 'ığdır' COLLATE tr_ci;
-- IĞDIR, ığdır

Nondeterministic collation’ların bir performans maliyeti vardır; = ve LIKE ile çalışırlar, ILIKE ve düzenli ifadeleri desteklemezler.

PostgreSQL Ücretsiz mi? Gerçek Maliyet

Lisans açısından evet. PostgreSQL’i ticari projeler dahil her amaçla ücretsiz kullanabilirsiniz; çekirdek veya kullanıcı başına lisans bedeli yoktur ve özellikler edition’a göre kısıtlanmaz. Bu fark, özellikle çok sayıda sunucu veya yüksek çekirdek sayısı gerektiren ortamlarda maliyet hesabını önemli ölçüde değiştirir.

Ancak toplam sahip olma maliyeti sıfır değildir. Production’da çalışan bir PostgreSQL için şu kalemleri bütçelemeniz gerekir:

Lisans bedeli ortadan kalktığında bütçenin ağırlığı uzmanlık ve operasyona kayar. Bu nedenle PostgreSQL kararının, işletimi kimin üstleneceği sorusuyla birlikte verilmesi gerekir. PostgreSQL danışmanlığı, geçiş veya yönetilen veritabanı hizmeti için fiyat teklifi almak isterseniz bize ulaşabilirsiniz.

PostgreSQL ve SQL Server Karşılaştırması

İki ürün de olgun ve kurumsal düzeyde ilişkisel veritabanlarıdır. Aralarındaki seçim çoğu zaman teknik üstünlükten çok lisans, ekosistem ve uygulama gereksinimlerine bağlıdır.

Geçiş projelerinde en çok sürpriz yaratan konu harf duyarlılığıdır. SQL Server’da sorunsuz çalışan bir sorgu, PostgreSQL’de farklı sonuç döndürebilir; tırnaklı ve tırnaksız nesne adları da sık görülen bir hata kaynağıdır:

SELECT 'Ankara' = 'ankara' AS equal;
-- f

CREATE TABLE Musteri (id int);      -- tırnaksız: musteri olarak saklanır
CREATE TABLE "Siparis" (id int);    -- tırnaklı: Siparis olarak saklanır

SELECT count(*) FROM MUSTERI;       -- çalışır
SELECT count(*) FROM Siparis;
-- ERROR:  relation "siparis" does not exist

Hangi Durumda PostgreSQL, Hangi Durumda SQL Server?

Kendi geliştirdiğiniz uygulamalarda ise SQL Server’dan veya Oracle’dan PostgreSQL’e geçiş gerçekçi bir seçenektir. İşin büyük kısmı veri aktarımı değildir; stored procedure, trigger ve uygulama içindeki SQL kodunun dönüştürülmesi, collation farkları ve test süreci asıl emeği oluşturur. Veritabanı geçiş hizmetimiz bu süreci envanter ve risk analiziyle başlatır.

PostgreSQL ile Başlamak

1. Sürümü seçin. Yeni projelere, Kasım 2030’a kadar desteklenecek PostgreSQL 18 ile başlayın.
2. Kurulum yöntemini belirleyin. postgresql.org/download sayfası Linux için resmi paket depolarını, Windows ve macOS için kurulum paketlerini listeler.
3. Locale kararını verin. Türkçe veri tutacaksanız locale ve collation seçimini kurulumdan önce yapın.
4. Bağlanın. Komut satırı istemcisi psql veya grafik arayüzlü pgAdmin ile bağlanıp ilk veritabanınızı oluşturun.
5. Resmi kılavuzu izleyin. PostgreSQL başlangıç kılavuzu kurulumdan ilk sorgulara kadar adım adım ilerler.

Production (Üretim Ortamı) İçin Kontrol Listesi

PostgreSQL’i bir geliştirici bilgisayarına kurmak dakikalar sürer; production’da güvenle işletmek ise disiplin ister. Kontrol listeniz en az şu başlıkları içermelidir:

Ne Zaman Uzman Desteği Almalısınız?

Aşağıdaki durumlardan biri sizin için geçerliyse deneyimli bir PostgreSQL ekibiyle çalışmak zaman kazandırır ve riski azaltır:

• PostgreSQL’i ilk kez production’a alıyorsunuz ve yedekleme, yüksek erişilebilirlik ve izleme mimarisini baştan doğru kurmak istiyorsunuz.
• SQL Server veya Oracle’dan PostgreSQL’e geçişi değerlendiriyorsunuz.
• Sorgular yavaşladı, tablolar şişti ya da autovacuum yetişemiyor.
• Desteği biten veya bitmek üzere olan bir sürüm kullanıyorsunuz.
• Kurum içinde 7×24 nöbet tutabilecek kıdemli bir veritabanı yöneticisi (DBA) yok.

Aryasoft, SQL Server için sunduğu hizmetlerin tamamını PostgreSQL için de kıdemli uzmanlarla sunar: danışmanlık, mimari ve kurulum, performans iyileştirme, sağlık kontrolü, sürüm yükseltme, SQL Server ve Oracle’dan PostgreSQL’e geçiş, yüksek erişilebilirlik ve felaket kurtarma (HA/DR), Azure ve AWS üzerinde PostgreSQL. Sürekli destek için uzaktan veritabanı yöneticisi (Remote DBA) modelimizde 8×5 veya 7×24 bakım-destek ve tam Remote DBA SLA seçenekleri bulunur; ayrıntılar yönetilen veritabanı hizmetleri sayfamızda. Ortamınızı biz yönetiriz, verinizi değil: müşteri verisi Aryasoft tarafında tutulmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

Bu rehberdeki teknik bilgiler Ekim ve Kasım 2026’da aşağıdaki resmi kaynaklarla karşılaştırıldı. Sürüm ve destek tarihleri değişebilir; karar vermeden önce ilgili sayfaları kontrol edin.

1. PostgreSQL: About
2. PostgreSQL License
3. PostgreSQL Versioning Policy
4. A Brief History of PostgreSQL
5. Architectural Fundamentals
6. Resource Consumption (shared_buffers)
7. Write-Ahead Logging (WAL)
8. Concurrency Control: Introduction (MVCC)
9. Routine Vacuuming
10. JSON Types
11. Identity Columns
12. Collation Support
13. Locale Support
14. Pattern Matching (LIKE, ILIKE)
15. Lexical Structure (identifiers)
16. Log-Shipping Standby Servers (streaming replication)
17. Failover
18. Logical Replication
19. Backup and Restore
20. pg_upgrade
21. PostgreSQL 18 Release Notes
22. PostGIS ve pgvector
23. Patroni
24. Microsoft Learn: Editions and supported features of SQL Server 2025
25. Microsoft Learn: What is SQL Server on Linux?
26. Microsoft Learn: What is an Always On availability group?
27. Microsoft Learn: JSON data type
28. Microsoft Learn: Collation and Unicode support
29. Microsoft Learn: IDENTITY property ve CREATE SEQUENCE